TÂM TRÍ LÀ MỘT HUYỄN TƯỞNG
Những cuộc đối thoại gây xáo trộn với người được gọi là U.G.
Biên tập: Terry Newland
Nhà xuất bản: Dinesh Publications
Lời của tác giả – U.G. Krishnamurti
“Lời dạy của tôi – nếu bạn muốn gọi nó như vậy – không có bản quyền.
Bạn hoàn toàn tự do sao chép, phân phối, diễn giải, hiểu sai, bóp méo, làm méo mó, làm bất cứ điều gì bạn muốn – thậm chí nhận vơ là của mình – mà không cần sự đồng ý của tôi hoặc bất kỳ ai khác.”
— U.G.
Lời nhà xuất bản (Publisher’s Note)
“Tại sao phải bận tâm xuất bản những cuộc trò chuyện của tôi chứ? Nó chẳng giúp được gì cho anh, và nó cũng sẽ chẳng giúp được ai khác.”
— U.G., khi tôi đề xuất với ông ý tưởng xuất bản những đoạn trích từ các cuộc trò chuyện giữa ông và dòng người không ngớt tìm đến gặp ông.
Mặc dù U.G. có quan điểm như vậy, tôi vẫn quyết định tiến hành và đã xuất bản cuốn sách đầu tiên cách đây vài năm. U.G. gọi nó là “Sai lầm của Giác ngộ”.
Sai lầm hay không sai lầm, thì cuốn sách The Mystique of Enlightenment (Sự thần bí của Giác ngộ) ấy đã bán sạch.
Sau đó, nó được dịch và xuất bản bằng gần như tất cả các ngôn ngữ châu Âu. Bản dịch tiếng Trung và tiếng Nga đang chờ được xuất bản.
Nhu cầu tái bản cuốn sách đó đã thôi thúc tôi xuất bản một tập tiếp theo – “Mind is a Myth” (Tâm trí là một huyễn tưởng), gồm những cuộc đối thoại gây xáo trộn với người được gọi là U.G. Cuốn sách này vừa có điểm tương đồng, vừa rất khác với “The Mystique of Enlightenment”.
Dinesh Vaghela – Nhà xuất bản
Cuốn sách này gồm các buổi trò chuyện đã được biên tập giữa U.G. Krishnamurti và nhiều người chất vấn khác nhau tại Ấn Độ, Thụy Sĩ và California vào các năm 1983 và 1984.
Mặc dù một số từ ngữ đã được thay đổi để rõ nghĩa hơn, nhưng phiên bản được trình bày ở đây vẫn phản ánh trung thực nội dung và hình thức của các cuộc trò chuyện gốc.
Chúng tôi mong bạn lượng thứ vì không nêu rõ danh tính của tất cả người đối thoại.
Chúng tôi cảm thấy rằng việc xác định tên từng người hỏi sẽ chỉ làm giảm đi ý nghĩa và sự liền mạch của các cuộc đối thoại.
Biên tập viên chịu hoàn toàn trách nhiệm về tính chính xác của những cuộc đối thoại này, và xin gửi lời biết ơn sâu sắc tới tất cả những ai đã tham gia đối thoại với U.G., đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành nên cuốn sách này.
📜 MỘT GHI CHÚ Ở ĐẦU SÁCH
(A Note at the Beginning)
1
Ở vào “giờ thứ mười một” này, đây là một cái nhìn mới mẻ, triệt để và phi truyền thống về toàn bộ nỗ lực của con người. Trong tác phẩm trước đó, The Mystique of Enlightenment (Sự thần bí của Giác ngộ), U.G. Krishnamurti đã nhắm thẳng vào mắt xích trung tâm của hiện trạng, và không ngần ngại bóp cò.
Trong cuốn sách mới này, ông còn đi xa hơn: xóa sổ nhanh gọn cả những giá trị và lối tư duy truyền thống, như thể đang quăng lựu đạn vào chính những thành lũy của những niềm tin và khát vọng được ta nâng niu nhất.
Đối với những người đi tìm Thượng Đế, Hạnh Phúc hay Giác ngộ, cuốn sách này gần như chẳng có gì đáng đọc.
Nhưng đối với những ai đã mỏi mệt với cuộc truy cầu ấy, và đã hình thành một hoài nghi chín chắn, thì tập sách nhỏ này có thể trở nên vô giá.
Đây là câu chuyện về một người đàn ông đã từng có tất cả – diện mạo, tiền tài, học vấn, danh vọng, những chuyến du hành, sự nghiệp – và đã buông bỏ tất cả để tự mình truy tìm lời giải cho câu hỏi cháy bỏng:
“Liệu có thực sự tồn tại điều gì gọi là tự do, giác ngộ hay giải thoát – đằng sau tất cả những khái niệm trừu tượng mà các tôn giáo đã nhồi vào chúng ta?”
Ông không bao giờ nhận được câu trả lời.
Và sự thật là: Không có câu trả lời nào cho những câu hỏi như thế.
U.G. tái định nghĩa triết học một cách hoàn toàn mới mẻ. Với ông, triết học không phải là tình yêu sự khôn ngoan, cũng không phải là nghệ thuật tránh sai lầm, mà là sự biến mất hoàn toàn của mọi câu hỏi triết học.
U.G. nói:
“Khi mọi câu hỏi của bạn tan rã thành chỉ còn một câu hỏi – câu hỏi riêng tư nhất, chân thật nhất của bạn – thì câu hỏi đó phải phát nổ, phải tự nó nổ tung và biến mất hoàn toàn, để lại một cơ thể sinh học vận hành trơn tru, không còn bị bóp méo hay can thiệp bởi cấu trúc tư duy chia tách.”
Thông điệp của U.G. là một điều gây sốc:
Chúng ta đều đang ngồi nhầm tàu, trên nhầm đường ray, và chạy về nhầm hướng.
Và khi thời khắc đến để con người phải đối mặt với thảm họa của cuộc khủng hoảng hiện tại, bạn sẽ thấy U.G. đứng ở hàng đầu, sẵn sàng – và đủ sức – đập tan những giả định được xây dựng công phu mà chúng ta hằng yêu quý và an ủi bản thân bằng chúng.
Một vài “mẫu” phát ngôn của U.G.:
- Làm tình là một cuộc chiến.
- Nhân quả là khẩu hiệu sáo rỗng của những tâm trí rối loạn.
- Yoga và thực phẩm sức khỏe hủy hoại cơ thể.
- Thân xác – chứ không phải linh hồn – mới là cái bất tử.
- Ở Nga không có chủ nghĩa cộng sản, ở Mỹ không có tự do, và ở Ấn Độ không có tâm linh.
- Phục vụ nhân loại là hành vi vị kỷ tột độ.
- Chúa Jesus là một người Do Thái lầm đường.
- Đức Phật là một kẻ hoang tưởng.
- Chính nỗi sợ lẫn nhau, chứ không phải tình yêu, mới cứu được nhân loại.
- Đi nhà thờ và đi quán bar uống rượu là như nhau.
- Bên trong bạn không có gì ngoài nỗi sợ.
- Giao tiếp giữa con người với nhau là điều bất khả.
- Thượng Đế, Tình Yêu, Hạnh Phúc, vô thức, cái chết, luân hồi và linh hồn – tất cả chỉ là sản phẩm hư cấu của trí tưởng tượng dồi dào.
- Freud là kẻ lừa đảo của thế kỷ 20, còn J. Krishnamurti là kẻ bịp vĩ đại nhất của thời đại.
Sự sẵn lòng không mảy may nao núng của ông trong việc quét sạch mọi tri thức và “minh triết” tích tụ từ quá khứ quả thực là điều gây kinh ngạc. Ở khía cạnh này, ông giống như một “Siva đang bước đi và nói chuyện” – sẵn sàng hủy diệt tất cả, để sự sống có thể tiếp tục vận hành với sức mạnh và tự do mới.
Cuộc công kích tàn nhẫn và không ngơi nghỉ của ông vào những ý tưởng và thể chế thiêng liêng nhất của chúng ta chẳng khác nào một cuộc nổi loạn trong ý thức:
Một cấu trúc siêu hình bị mục ruỗng từ gốc rễ, bị đánh sập không thương tiếc, và không gì được dựng lên thay thế.
U.G. hân hoan trong hành động phá hủy thuần túy. Ông không “ban cho” người nghe bất cứ điều gì, mà thay vào đó, tước đi tất cả những gì họ đã tích lũy một cách vô thức và khổ sở. Nếu cái cũ cần bị tiêu hủy để cái mới có thể sinh ra, thì U.G. thực sự là sứ giả của một khởi đầu mới cho loài người.
Xã hội – thứ mà Aldous Huxley từng gọi là “sự vô cảm có tổ chức” – không có chỗ cho một con người tự do như U.G. Krishnamurti. Ông không phù hợp với bất kỳ cấu trúc xã hội nào, dù tôn giáo hay thế tục.
Một xã hội vốn coi thành viên của mình là phương tiện để bảo tồn chính nó không thể không cảm thấy bị đe dọa bởi một người như U.G. – một kẻ chống lại mọi định chế, không có gì để bảo vệ, không có tín đồ để làm hài lòng, không màng đến sự tôn trọng, và luôn nói ra sự thật làm tan vỡ ảo tưởng, bất chấp hậu quả.
U.G. là một “con người đã hoàn tất”. Trong ông không còn sự tìm kiếm, và do đó không còn định mệnh. Cuộc sống của ông bây giờ chỉ là một chuỗi những sự kiện rời rạc. Không có trung tâm điều khiển, không ai “điều khiển” đời ông, không cái bóng bên trong, không “con ma trong cỗ máy”.
Những gì còn lại là một cỗ máy sinh học vận hành trơn tru, thông minh, nhạy bén và giàu phản ứng – không hơn.
Người ta sẽ tìm kiếm vô vọng để thấy một dấu vết của cái “tôi”, linh hồn hay bản ngã nơi ông – chỉ còn lại sự vận hành đơn giản của một sinh thể nhạy cảm.
Chẳng có gì ngạc nhiên khi một con người “đã hoàn tất” như vậy lại dám vứt bỏ những sáo mòn đầy bụi bặm của khoa học, tôn giáo, chính trị và triết học, để đi thẳng vào trọng tâm của mọi vấn đề, trình bày quan điểm của mình một cách giản dị, quả quyết, không sợ hãi – và không cần ai chứng thực – với bất kỳ ai muốn lắng nghe.
2
Nhân vật chính trong tác phẩm này, ông Uppaluri Gopala Krishnamurti, sinh ra trong một gia đình Bà-la-môn thuộc tầng lớp trung lưu vào sáng ngày 9 tháng 7 năm 1918, tại làng Masulipatam, miền Nam Ấn Độ. Theo những gì được biết, không có sự kiện đặc biệt nào xảy ra quanh thời điểm sinh của ông, dù là hiện tượng thiên văn hay điềm lạ. Mẹ ông qua đời vì sốt hậu sản bảy ngày sau khi sinh đứa con đầu lòng – cũng là đứa con duy nhất của bà. Trên giường bệnh, bà đã khẩn cầu người cha của mình, tức ông ngoại của đứa bé, hãy đặc biệt chăm sóc cháu trai, và nói thêm rằng bà tin chắc rằng cậu bé ấy có một định mệnh lớn lao và quan trọng phía trước.
Người ông đã xem lời dặn dò và niềm tin của con gái mình là điều nghiêm túc, và thề sẽ dành cho cậu bé tất cả những đặc quyền của một “hoàng tử Bà-la-môn” giàu có. Người cha của U.G. sớm tái hôn, để lại U.G. được nuôi dưỡng bởi ông bà ngoại. Ông ngoại là một tín đồ Thông Thiên Học nhiệt thành, quen biết J. Krishnamurti, Annie Besant, Đại tá Alcott và các lãnh đạo khác của Hội Thông Thiên Học. U.G. đã gặp tất cả những người này khi còn nhỏ, và phần lớn thời niên thiếu của ông được trải qua tại Adyar – trụ sở toàn cầu của Hội Thông Thiên Học – ở Madras, Ấn Độ.
U.G. kể về quãng thời gian đó: “Ông ngoại tôi luôn mở cửa nhà để tiếp đón các tu sĩ và người tu hành đi ngang qua, các học giả tôn giáo, luận sư, nhiều vị đạo sư, mahatma và swami.” Trong nhà luôn diễn ra những cuộc thảo luận không ngừng nghỉ về triết học, các tôn giáo so sánh, huyền học và siêu hình học. Tất cả các bức tường trong nhà đều treo hình của các bậc lãnh đạo nổi tiếng trong Ấn giáo và Hội Thông Thiên Học, đặc biệt là J. Krishnamurti. Tuổi thơ của cậu bé, nói ngắn gọn, ngập tràn trong những lời giáo huấn tôn giáo, tranh luận triết lý, và ảnh hưởng từ các nhân vật tâm linh khác nhau.
Tất cả những điều đó cuốn hút cậu bé rất nhiều. Có lần, cậu còn khẩn cầu một vị đạo sư đang đi qua – người đi cùng với một đoàn lớn gồm lạc đà, đệ tử và người hầu – hãy đưa cậu theo để được trở thành học trò của ông và tu học theo giáo lý của ông. Cậu bé U.G. được ông ngoại đưa đi khắp Ấn Độ để viếng thăm các thánh địa, đạo sĩ, tu viện, ẩn thất và các trung tâm học thuật. Ông đã dành bảy mùa hè ở dãy Himalaya để học yoga cổ điển với một bậc thầy nổi tiếng, Swami Sivananda.
Chính trong những năm đầu đời đó, U.G. bắt đầu cảm thấy rằng “có điều gì đó sai sai ở đâu đó”, ám chỉ toàn bộ truyền thống tôn giáo mà ông đã được thấm đẫm gần như từ lúc sinh ra. Vị thầy yoga của ông là một nhân vật nghiêm khắc và tự cho mình là đạo đức, đã bị bất ngờ khi U.G. – khi đó vẫn chỉ là một cậu bé – bắt gặp ông đang lén ăn dưa muối cay, một món bị cấm với các hành giả yoga. U.G. đã nghĩ thầm: “Làm sao một người như thế có thể tự dối mình và dối người, giả vờ là một thứ này trong khi lại hành xử như một thứ khác?” Sau đó ông từ bỏ việc tập yoga, và giữ một thái độ hoài nghi lành mạnh đối với tất cả những gì gọi là tâm linh cho đến tận khi trưởng thành.
Ngày càng nhiều, ông muốn “tự làm mọi thứ theo cách của mình”, và bắt đầu chất vấn thẩm quyền của những người xung quanh. Thoát ra khỏi truyền thống Bà-la-môn của mình, ông xé bỏ sợi chỉ thiêng – biểu tượng của di sản tôn giáo – ra khỏi người. Ông trở thành một người trẻ mang tinh thần hoài nghi, từ chối các quy ước tâm linh của nền văn hóa mình và tự đặt câu hỏi cho mọi điều. Ông ngày càng ít tôn trọng các thể chế và tập tục tôn giáo vốn được gia đình và cộng đồng coi trọng. Trong ông phát triển một thái độ khinh miệt lành mạnh đối với gia tài tôn giáo của mình – một sự khinh miệt sau này sẽ trở thành cảm thức sắc bén về cái mà ông gọi là “sự đạo đức giả của giới linh thiêng”. Bà ngoại ông từng nói rằng ông “có trái tim của một tên đồ tể”. Tất cả điều này đã cho ông thời gian để nuôi dưỡng lòng can đảm và sự thấu hiểu phi thường – những thứ cần thiết để ông có thể quét sạch hoàn toàn mọi nội dung tâm lý và di truyền của quá khứ mình.
Đến năm hai mươi mốt tuổi, U.G. gần như đã trở thành một người vô thần, theo học triết học thế tục phương Tây và tâm lý học tại Đại học Madras. Vào thời điểm đó, một người bạn rủ ông đến thăm vị thánh nổi tiếng “Hiền giả của Arunachala”, Bhagavan Sri Ramana Maharshi, tại ashram của ông ở Tiruvannamalai, cách Madras không xa về phía nam. Năm 1939, U.G. miễn cưỡng đi theo. Lúc ấy ông đã tin chắc rằng tất cả các bậc thánh đều là giả dối và chỉ đang lừa gạt người khác. Nhưng thật bất ngờ, Ramana Maharshi lại khác. Bhagavan, một vị hiền giả điềm tĩnh, mắt nai, đầy trí tuệ và chính trực, đã để lại ấn tượng mạnh nơi chàng thanh niên U.G.
Ngài hiếm khi nói chuyện với những người đến hỏi. U.G. bước đến với tâm trạng dè dặt và nghi ngờ, đặt ra ba câu hỏi cho bậc thầy:
“Có tồn tại điều gì như là giác ngộ không?” – U.G. hỏi.
“Có,” vị thầy đáp.
“Nó có nhiều cấp độ không?”
Ngài đáp: “Không, không thể có cấp độ nào cả. Nó chỉ là một. Hoặc là anh ở đó, hoặc là không ở đó.”
Cuối cùng U.G. hỏi: “Cái gọi là giác ngộ ấy, ngài có thể trao nó cho tôi không?”
Nhìn vào mắt chàng trai nghiêm túc, ngài trả lời: “Ta có thể cho anh, nhưng anh có thể nhận được không?”
Từ đó, U.G. bị ám ảnh bởi câu trả lời ấy và không ngừng tự hỏi: “Điều gì là thứ mà mình không thể nhận được?” Ngay lúc đó, ông quyết định rằng – bất kể điều Maharshi nói đến là gì – ông “sẽ nhận được nó”. Sau này ông nói rằng cuộc gặp gỡ ấy đã làm thay đổi hướng đi cuộc đời ông và “đưa tôi trở lại đường ray.” Ông không bao giờ gặp lại Bhagavan. Ramana Maharshi qua đời vào năm 1951 vì bệnh ung thư và được xem là một trong những bậc hiền triết vĩ đại nhất mà Ấn Độ từng sản sinh.
Đến giữa độ tuổi hai mươi, tình dục bắt đầu trở thành một vấn đề với U.G. Dù từng có lúc thề nguyện sống độc thân và không quan hệ, hướng đến đời sống tu hành, cuối cùng ông lý luận rằng tình dục là một bản năng tự nhiên, không nên kìm nén, và dù sao thì xã hội cũng đã tạo ra những thể chế hợp pháp để đáp ứng nhu cầu đó. Ông chọn một trong ba cô gái Bà-la-môn trẻ đẹp mà bà ngoại ông chọn sẵn làm bạn đời tiềm năng. Sau này ông nói: “Sáng hôm sau đêm tân hôn, tôi thức dậy và biết chắc rằng mình vừa phạm sai lầm lớn nhất trong đời.”
Cuộc hôn nhân kéo dài mười bảy năm, ông có bốn người con. Ngay từ đầu, ông đã muốn thoát ra, nhưng vì con cái liên tục ra đời nên hôn nhân cứ tiếp diễn. Người con trai cả, Vasant, mắc bệnh bại liệt. U.G. quyết định đưa cả gia đình sang Mỹ để cậu bé được chữa trị tốt nhất. Trong quá trình đó, ông tiêu gần hết tài sản thừa kế từ ông ngoại. Ông hy vọng có thể cho vợ theo học thêm, kiếm cho bà một công việc và tạo điều kiện để bà sống độc lập, còn ông thì có thể rút lui. Cuối cùng ông đã làm được điều đó – bà nhận được công việc tại World Book Encyclopedia.
Đến lúc này thì tài sản ông đã cạn, ông chán ngấy vai trò diễn giả (trước là cho Hội Thông Thiên Học, sau là diễn thuyết tự do), hôn nhân đổ vỡ, và ông mất dần hứng thú với cuộc đấu tranh để “trở thành ai đó” trên thế gian này. Đầu tuổi bốn mươi, ông trắng tay, cô độc và gần như bị bạn bè, đồng nghiệp lãng quên. Ông bắt đầu lang thang, đầu tiên ở thành phố New York, rồi đến London, nơi ông trú ngụ trong thư viện London để tránh cái lạnh mùa đông, và dạy nấu ăn Ấn Độ để kiếm chút tiền. Sau đó là Paris, nơi hành trình lang bạt tiếp tục.
Nói về quãng đời ấy, U.G. kể lại:
“Tôi như một chiếc lá bị gió vô định cuốn đi, không có quá khứ, không có tương lai, không gia đình, không sự nghiệp, cũng chẳng có bất kỳ điều gì gọi là thành tựu tâm linh. Tôi đang dần đánh mất ý chí để làm bất cứ điều gì. Tôi không từ bỏ hay chối bỏ thế giới – nó chỉ đơn giản là trôi tuột khỏi tôi, và tôi không thể cũng không muốn níu giữ.”
Trong cảnh trắng tay và đơn độc, ông tìm đến Geneva, nơi vẫn còn vài đồng franc trong một tài khoản cũ – đủ sống vài ngày. Nhưng rồi số tiền ít ỏi ấy cũng hết, tiền nhà đến hạn, và ông không còn lối thoát nào. Ông quyết định đến Lãnh sự quán Ấn Độ tại Geneva để xin được hồi hương. “Tôi không có tiền, không có bạn bè, không còn ý chí. Tôi nghĩ ít ra họ cũng không thể đuổi tôi ra khỏi Ấn Độ. Dù sao thì tôi vẫn là công dân. Có lẽ tôi có thể ngồi dưới một gốc cây đa nào đó, và hy vọng ai đó sẽ cho tôi ăn.”
Và thế là, ở tuổi 45, một kẻ thất bại toàn diện trong con mắt thế gian, không xu dính túi, cô độc, ông bước vào Lãnh sự quán, khẩn cầu được trở về quê hương. Ông gần như không còn lựa chọn nào khác. Và đó chính là bước ngoặt của đời ông.
3
U.G. bước vào văn phòng Lãnh sự quán Ấn Độ tại Geneva và bắt đầu kể câu chuyện buồn của mình cho viên lãnh sự ở đó. Càng nghe ông nói, viên lãnh sự càng trở nên say mê. Chẳng mấy chốc, cả văn phòng chìm vào một bầu không khí im lặng, chăm chú lắng nghe câu chuyện phi thường của ông. Một thư ký kiêm phiên dịch trong văn phòng, bà Valentine de Kerven, khi ấy đang chăm chú lắng nghe. Valentine, khi ấy đã ngoài sáu mươi tuổi, là người từng trải và đã nếm đủ thăng trầm cuộc sống, cảm thương cho người đàn ông kỳ lạ nhưng cuốn hút này. Không ai trong văn phòng biết phải làm gì với ông, nên Valentine đã tình nguyện cho ông ở tạm tại nhà mình vài ngày, trong lúc viên lãnh sự tìm cách xử lý.
Valentine, bản thân cũng chẳng xa lạ gì với gian khó, đồng cảm với người đàn ông lưu lạc, nghèo túng kia và chẳng bao lâu sau, bà đã đề nghị cho ông một mái nhà ở châu Âu. Bà có một khoản thừa kế nhỏ và lương hưu – đủ sống cho cả hai người. U.G., không muốn quay về Ấn Độ để đối mặt với gia đình, bạn bè và những viễn cảnh u ám, đã biết ơn mà chấp nhận lời mời. Bốn năm tiếp theo (1963–1967) là những tháng ngày êm đềm với họ. Valentine nghỉ việc ở lãnh sự quán và sống lặng lẽ cùng U.G., di chuyển theo thời tiết đến Ý, miền nam nước Pháp, Paris và Thụy Sĩ. Sau này, họ bắt đầu dành mùa đông ở miền nam Ấn Độ – nơi chi phí sinh hoạt rẻ hơn và thời tiết ôn hòa hơn.
Trong những năm đó, như U.G. kể lại sau này, ông chẳng làm gì cả. “Tôi ngủ, đọc tạp chí Time, ăn uống và đi dạo cùng Valentine hoặc một mình. Chỉ có thế.” Ông đang ở trong một giai đoạn giống như thời kỳ ủ mầm. Hành trình tìm kiếm của ông gần như đi đến hồi kết. Ông chưa bao giờ nói với Valentine về các quyền năng huyền bí, những trải nghiệm tâm linh hay bối cảnh tôn giáo từng chi phối phần lớn đời mình. Họ chỉ sống giản dị và yên bình như hai người bạn đời thầm lặng, di trú theo mùa.
Mùa hè, họ thường sống trên gác mái được cải tạo của một căn nhà gỗ 400 năm tuổi, nằm trong ngôi làng Thụy Sĩ duyên dáng tên Saanen, thuộc vùng Bernese Oberland. Không hiểu sao, J. Krishnamurti lại quyết định tổ chức một loạt buổi nói chuyện và gặp gỡ tại một chiếc lều khổng lồ dựng bên rìa thị trấn nhỏ này. Các tín đồ tôn giáo, hành giả yoga, triết gia và trí thức từ cả phương Đông lẫn phương Tây bắt đầu đổ về thị trấn nhỏ này để nghe Krishnamurti thuyết giảng, trao đổi và học hỏi về yoga, cũng như thảo luận về các vấn đề tâm linh và triết học. U.G. và Valentine giữ khoảng cách một cách tôn trọng, không muốn trở thành một phần của quang cảnh ngày càng giống một gánh xiếc này.
Trong bối cảnh đó, U.G. sắp bước sang tuổi bốn mươi chín. Kowmara Nadi – một văn bản chiêm tinh nổi tiếng và được kính trọng tại Madras – từ lâu đã tiên đoán rằng U.G. sẽ trải qua một sự chuyển hóa sâu sắc vào đúng ngày sinh nhật lần thứ bốn mươi chín. Khi ngày ấy cận kề, những hiện tượng lạ lùng và khó lý giải bắt đầu xảy đến với U.G. Một điều gì đó triệt để và hoàn toàn không ngờ đang chuẩn bị hiển lộ trong ông.
4
Ở tuổi ba mươi lăm, U.G. bắt đầu bị những cơn đau đầu dữ dội lặp đi lặp lại, và không biết làm cách nào, ông bắt đầu uống rất nhiều cà phê và aspirin để chịu đựng cơn đau kinh khủng ấy. Cũng vào thời điểm đó, ông bắt đầu trông trẻ ra thay vì già đi. Đến khi ông bước sang tuổi bốn mươi chín, trông ông như một chàng trai mười bảy hoặc mười tám tuổi.
Sau tuổi bốn mươi chín, ông bắt đầu già trở lại, dù cho đến nay – khi đã sáu mươi bảy – ông vẫn trông trẻ hơn nhiều so với tuổi thật. Giữa những cơn đau đầu, ông trải qua những trải nghiệm kỳ lạ, như ông mô tả sau này là “cảm giác không đầu, như thể đầu tôi biến mất.” Song song với những hiện tượng kỳ dị này là sự xuất hiện của cái gọi là năng lực huyền bí, hay như cách U.G. gọi – “năng lực và bản năng tự nhiên của con người.” Một người lạ vừa bước vào phòng, dù chưa từng gặp, U.G. có thể thấy toàn bộ quá khứ và lịch sử đời họ như thể đang đọc một cuốn tự truyện sống động. Ông có thể nhìn vào lòng bàn tay ai đó và ngay lập tức biết được vận mệnh của họ. Tất cả những năng lực huyền bí ấy dần dần bộc lộ trong ông sau tuổi ba mươi lăm. “Tôi chưa bao giờ sử dụng những năng lực đó vào việc gì cả; chúng chỉ đơn giản là tồn tại. Tôi biết chúng chẳng có gì quan trọng nên cứ để mặc kệ.”
Mọi thứ cứ tiếp tục tích tụ trong ông, và U.G., lo sợ Valentine sẽ nghĩ rằng ông bị điên, chưa từng hé lộ một điều gì về những hiện tượng phi thường đó – với bà, hay bất kỳ ai. Khi sinh nhật lần thứ bốn mươi chín cận kề, ông bắt đầu có những gì sau này gọi là “thị kiến toàn cảnh” – một kiểu nhìn thấy trong đó trường thị giác mở rộng bao quanh đôi mắt gần như 360 độ, trong khi người quan sát thì biến mất hoàn toàn, và mọi vật di chuyển xuyên qua đầu và cơ thể. Cơ thể ông – mà chính U.G. lúc đó cũng không hề biết – rõ ràng đang chuẩn bị cho một tai biến hoặc một cuộc biến đổi có quy mô khổng lồ. U.G. không làm gì cả.
Vào sáng ngày 9 tháng 7 năm 1967, sinh nhật lần thứ bốn mươi chín của ông, U.G. cùng một người bạn đến nghe J. Krishnamurti (3) diễn thuyết công khai trong một chiếc lều lớn dựng ở rìa làng Saanen, nơi U.G. và Valentine đã sinh sống một thời gian. U.G. khi ấy đã ký hợp đồng với một nhà xuất bản để viết tự truyện. Trong quá trình làm việc với cuốn sách, U.G. đến đoạn mô tả mối liên hệ của ông với J. Krishnamurti. Ông không nhớ nhiều về cảm xúc của mình đối với vị “Giáo chủ Thế giới” đáng kính của Hội Thông Thiên Học. Đã nhiều năm ông không liên lạc với J. Krishnamurti và không có quan điểm cụ thể nào về ông ta. Vì vậy, ông quyết định đến nghe buổi nói chuyện sáng của J. Krishnamurti để “làm mới lại trí nhớ”, như lời ông nói.
Giữa chừng buổi nói chuyện, khi đang lắng nghe J. Krishnamurti mô tả về một con người tự do, U.G. chợt nhận ra rằng người đang được mô tả chính là bản thân ông. “Mình đang làm quái gì ở đây nghe người ta mô tả chính cách mình đang vận hành vậy?” Tự do trong ý thức – vào khoảnh khắc ấy – không còn là điều gì “ở đâu đó”, hay “ngoài kia”, mà chỉ đơn giản là cách mà cơ thể ông đã và đang hoạt động một cách sinh học ngay lúc đó.
Điều này khiến U.G. chấn động đến mức ông rời khỏi chiếc lều trong trạng thái mơ hồ và đi bộ một mình về phía căn nhà gỗ của mình bên kia thung lũng. Trên đường về, ông dừng lại nghỉ trên một chiếc ghế băng nhỏ nhìn ra những dòng sông và ngọn núi tuyệt đẹp của thung lũng Saanen.
Khi đang ngồi một mình trên ghế, nhìn xuống thung lũng xanh mướt và những đỉnh núi gồ ghề của dãy Oberland, một ý nghĩ chợt đến với ông:
“Tôi đã đi khắp nơi để tìm câu trả lời cho câu hỏi của mình: ‘Có giác ngộ không?’ nhưng tôi chưa bao giờ đặt nghi vấn về chính cái hành động tìm kiếm đó. Bởi vì tôi đã mặc nhiên cho rằng mục tiêu – giác ngộ – là có thật, nên tôi mới phải đi tìm, và chính cái sự tìm kiếm ấy mới là thứ đang bóp nghẹt tôi, khiến tôi rời xa khỏi trạng thái tự nhiên của mình. Không hề có cái gọi là giác ngộ tâm linh hay tâm lý, bởi vì thậm chí chẳng hề có cái gọi là linh hồn hay tâm thức. Tôi đã là một thằng ngốc suốt cả đời, đi tìm thứ không hề tồn tại. Cuộc tìm kiếm của tôi chấm dứt rồi.”
Ngay khoảnh khắc đó, mọi câu hỏi đều tan biến và U.G. không còn hành động thông qua cấu trúc tư duy mang tính phân tách nữa. Một luồng năng lượng nhỏ đi vào não ông qua một giác quan nào đó và được để yên. Một chút năng lượng được để yên để tự dao động, không bị phiên dịch, không bị kiểm duyệt, không bị sử dụng bởi bất kỳ cấu trúc tư duy chủ quan nào – chính là một thứ nguy hiểm. Nó là bản chất của sự hỗn loạn bên trong. Khi không bị đụng chạm bởi tư duy – vốn là thời gian – nó không có nơi nào để đi và không thể thoát khỏi tĩnh lặng. Một áp lực phân tử khổng lồ được tích tụ, và chỉ có thể được giải phóng bằng một vụ nổ.
Vụ nổ ấy khiến toàn bộ cấu trúc tư duy trong U.G. sụp đổ, kéo theo cả khái niệm về cái tôi độc lập và một xã hội đối lập. Ông đã đi đến tận cùng của hành lang nhị nguyên; nhân quả hoàn toàn chấm dứt. Tai biến ấy chạm đến tận cấp độ tế bào và nhiễm sắc thể. Nó mang tính sinh học, chứ không phải tâm lý. Nó hàm nghĩa rằng: ở điểm cuối của những điều được biết đến – chính là “Big Bang – Vụ Nổ Lớn.”
5
U.G., ngồi sững sờ và choáng váng trên chiếc ghế băng nhỏ, nhìn xuống cơ thể mình. Nhưng lần này, ông nhìn mà không qua lăng kính văn hóa từng định danh ông là “nam giới”, “người Ấn”, “Bà-la-môn”, “người đi tìm đạo”, “kẻ du hành thế giới”, “diễn giả công chúng”, “quý ông văn minh”, “người đức hạnh”, v.v… – thay vào đó, ông thấy một loài động vật máu nóng, một con “khỉ” hiền lành, bình tĩnh, mặc quần áo chỉnh tề. Tấm bảng đã được xóa sạch một cách kỳ diệu, văn hóa và cái tôi bị xóa bỏ hoàn toàn chỉ trong chớp mắt, và những gì còn lại là một “con vượn” duyên dáng, giản dị, lịch thiệp – có tri giác, thông minh và không hề mang theo sự giả tạo hay tự cuốn hút vào bản thân.
Không hiểu nổi điều gì đang xảy ra với mình, ông lê vài bước về căn nhà gỗ của mình và nằm xuống.
Chỉ trong vài giờ, ông cảm thấy những co thắt ở nhiều vùng khác nhau trên cơ thể – chủ yếu ở não, tại các đám rối thần kinh và một số tuyến nhất định – bắt đầu lỏng dần. Cơ thể, không còn bị đè nén và bóp nghẹt bởi khối kiến thức tích lũy từ quá khứ (tức cấu trúc tư duy mang tính phân tách), bắt đầu một sự đột biến toàn diện. Các khối sưng lớn xuất hiện ở nhiều vị trí, bao gồm tuyến yên, tuyến tùng, tuyến ức, giữa trán và phía trước cổ họng. Mắt ngừng chớp, và tuyến lệ – trước đây không hoạt động – bắt đầu tiết dịch, bôi trơn mắt theo một cách hoàn toàn mới.
Nhiều trải nghiệm thuộc loại kundalini cũng xuất hiện, mặc dù U.G. chỉ mô tả chúng dưới góc độ sinh lý học thuần túy. Một kiểu đốt cháy hoặc “ion hóa” tế bào xảy ra hàng ngày, làm nhiệt độ cơ thể tăng đến mức không tưởng và tạo ra một loại tro có thể nhìn thấy rõ trên da ông. Giống như máy tính “sập nguồn”, U.G. cũng “sập” nhiều lần mỗi ngày, rơi vào trạng thái cận tử, khi tim gần như ngừng đập, thân nhiệt giảm xuống mức chỉ đủ duy trì sự sống, và toàn bộ cơ thể trở nên cứng đờ, như đã chết. Trước khi cơ thể đạt đến trạng thái tử vong hoàn toàn về mặt lâm sàng, bằng cách nào đó nó lại “khởi động lại”, nhịp tim tăng nhanh trở lại, thân nhiệt trở về bình thường, và những cử động chậm rãi như trẻ sơ sinh bắt đầu xuất hiện. Chỉ trong vài phút, ông lại hoạt động bình thường như trước.
Sự đột biến phi thường này, U.G. sau này gọi là “tai biến” của ông. Đó là một cú sốc khủng khiếp đối với cơ thể khi người đàn áp – cấu trúc tâm lý mang tính phân tách – sụp đổ và hoàn toàn biến mất. Không còn người phối hợp tâm lý nào để thu thập, so sánh và sắp xếp tất cả thông tin cảm giác nhằm sử dụng cơ thể và các mối quan hệ phục vụ cho sự tiếp diễn riêng biệt của bản ngã. Các sự kiện trở nên rời rạc, không liên hệ với nhau. Các giác quan, thoát khỏi “màu sắc nhợt nhạt của tư duy”, bắt đầu hoạt động độc lập, và phần hữu ích của tư tưởng và văn hóa như bị đẩy lùi về hậu cảnh – chỉ được đưa trở lại ý thức khi có nhu cầu khách quan rõ ràng, để giúp cơ thể vật lý vận hành trơn tru, và không còn bị chi phối bởi cảm xúc hay hoài niệm.
Cấu trúc của bàn tay và cẳng tay ông thay đổi, đến mức giờ đây tay ông hướng về phía sau thay vì sang hai bên. Cơ thể ông trở nên lưỡng tính – một sự kết hợp hoàn hảo giữa năng lượng nam và nữ – và trải nghiệm đời sống tình dục theo một cách mà chúng ta chỉ có thể phỏng đoán. Bên phải cơ thể ông phản ứng với phụ nữ, bên trái thì phản ứng nhiều hơn với đàn ông. Dòng năng lượng tự nhiên chảy xuyên qua cơ thể, không còn bị chặn hay tán loạn bởi tư duy co rút, giờ đây trôi tuôn từ cột sống lên não, và thoát ra đỉnh đầu. Độ nhạy cảm sinh học của ông (và ông khẳng định chỉ có loại nhạy cảm sinh học này là có thật) trở nên sắc bén đến mức các chuyển động của các thiên thể – đặc biệt là mặt trăng – tác động lên ông một cách mạnh mẽ và rõ rệt. “Trở nên trìu mến không có nghĩa là bạn phải bộc lộ ra ngoài hay thích đụng chạm người khác một cách compulsive, mà đúng hơn, là bạn bị ảnh hưởng bởi MỌI THỨ,” ông nói.
Những biến đổi sinh lý đáng kinh ngạc này tiếp tục diễn ra trong nhiều năm. Ông bối rối đến mức sau “tai biến” ấy, ông không nói năng gì suốt một năm. Ông gần như phải học lại cách tư duy và nói chuyện từ đầu, bởi sự biến đổi nơi ông quá toàn diện. Sau khoảng một năm, ông lấy lại phần lớn khả năng giao tiếp, nhưng vẫn không nói. “Còn gì để nói sau một chuyện như thế này?” – ông tự hỏi. Rồi một ngày, câu trả lời bừng lên trong ông: “TÔI SẼ NÓI NÓ CHÍNH XÁC NHƯ NÓ LÀ.” Kể từ đó, ngoại trừ một năm gián đoạn vào cuối những năm 70, ông đã không ngừng trò chuyện với mọi người cho đến nay.
Về tất cả những điều này, U.G. giờ đây nói:
“Tôi không biết điều gì đã xảy ra với mình. Tôi không có bất kỳ điểm tham chiếu nào. Bằng cách nào đó tôi đã chết và sống lại, thoát khỏi toàn bộ quá khứ của mình – và tạ ơn Trời vì điều đó. Điều này xảy ra không phải do ý chí của tôi, và BẤT CHẤP nền tảng tôn giáo của tôi – và đó là một điều kỳ diệu. Nó không thể được lấy làm khuôn mẫu hay sao chép bởi bất kỳ ai khác.”
6
Những gì U.G. mô tả trong những trang sách này – cái gọi là “trạng thái tự nhiên” của ông – không đại diện cho một cách sống mới, bởi lẽ “sống”, với chúng ta, thực chất chỉ là một phương tiện để đạt được điều mình muốn. Nếu chúng ta thay đổi, thì cũng chỉ là để đạt được điều mình muốn theo một cách khác. Nhưng ở đây, với U.G., mọi sự mong cầu vượt ra ngoài nhu cầu sinh tồn cơ bản và sinh sản đều bị xóa sạch. Ngoài những nhu cầu thiết yếu của cơ thể, mọi mong cầu từ người khác không còn tồn tại. TẤT CẢ NHỮNG MONG MUỐN TÂM LÝ VÀ TINH THẦN ĐỀU KHÔNG CÓ CƠ SỞ. Đây là thông điệp gây ngỡ ngàng của U.G.: nếu ai đó tìm kiếm qua ông bất kỳ sự thỏa mãn tâm lý hay lợi ích tinh thần nào, thì đã hoàn toàn bỏ lỡ ý nghĩa cốt lõi.
Vì những lý do đó, U.G. KHÔNG lập trường học, “ashrama” hay trung tâm thiền định nào. Ông không có giáo lý để bảo vệ hay truyền bá. Ông không có môn đồ, không thuyết giảng công khai, không bước lên bục giảng, không viết sách giáo điều, không đề xuất bất kỳ phương pháp thực hành hay sādhanā nào, và cũng không đưa ra giải pháp nào cho những vấn đề ngày càng chồng chất của con người. Ông chỉ là một công dân bình thường, sống trong một ngôi nhà bên vệ đường, trò chuyện một cách thân mật với bất kỳ ai, vì lý do gì đó, tìm đến cửa nhà ông. Không ai được mời đến, cũng không ai bị mời đi. Đời sống và lời ông dạy như viết trên mặt nước, và bất kỳ nỗ lực nào nhằm lưu giữ, tinh lọc hay tổ chức hóa thông điệp của ông đều là một sự chối bỏ những gì ông đang can đảm nói ra – và vì thế, hoàn toàn phi lý.
“Tôi không có thông điệp gì dành cho nhân loại,” U.G. nói. “Nhưng có một điều tôi chắc chắn, đó là tôi không thể giúp bạn giải quyết mâu thuẫn cơ bản của mình, cũng không thể cứu bạn khỏi sự tự lừa dối – và NẾU TÔI KHÔNG THỂ GIÚP BẠN, THÌ KHÔNG AI CÓ THỂ GIÚP ĐƯỢC CẢ.”
Người biên tập hy vọng rằng tập sách đối thoại này – cùng với cuốn đầu tiên của U.G., The Mystique of Enlightenment – có thể giúp độc giả làm quen với một con người phi thường trong một thời đại phi thường, một người đàn ông bình dị và không hề bị nhuốm bẩn, đến mức ông đã từ chối vai trò cao quý của một “đấng cứu rỗi” hay “bậc đạo sư của thế giới”, và thay vào đó, bằng lòng can đảm không gì lay chuyển và sự trung thực không thể thỏa hiệp, chỉ ra vị cứu tinh đích thực duy nhất của nhân loại – thứ tự do nghịch lý, vừa là khả năng tự lực mà không than phiền, vừa là sự buông xả không chút sợ hãi.
Terry Newland
Mill Valley, California
Tháng 12, năm 1985
Chú thích
(1) Họ của ông là Uppaluri, còn tên khai sinh là Krishnamurti – được đặt theo tên ông ngoại của ông – và trong tiếng Phạn có nghĩa là “hình ảnh của Krishna”. Đây là một cái tên phổ biến dành cho bé trai ở miền Nam Ấn Độ, và hoàn toàn không hàm ý bất kỳ mối quan hệ họ hàng nào giữa ông và nhà tư tưởng, tác giả nổi tiếng J. Krishnamurti.
(2) Valentine là một người phụ nữ phi thường theo đúng nghĩa của từ này. Sinh ra tại Thụy Sĩ vào tháng 8 năm 1901, là con gái của một bác sĩ giải phẫu não nổi tiếng người Thụy Sĩ (người mà “Hội chứng de Kerven” được đặt theo tên), bà từng băng qua sa mạc Sahara bằng xe máy, là người phụ nữ đầu tiên mặc quần dài ở Paris, là nữ nhà sản xuất phim đầu tiên ở Pháp, và đã cố (nhưng không thành công) tham gia cuộc chiến chống lại phát xít Franco ở Tây Ban Nha. Tính đến thời điểm bản thảo này được viết, bà đã là người bạn đồng hành với U.G. suốt 23 năm. Bà 84 tuổi và vẫn tiếp tục cùng ông du hành khắp thế giới – một chiến binh đích thực.
(3) Có vẻ như tồn tại một mối liên hệ nào đó giữa U.G. và triết gia nổi tiếng Jiddu Krishnamurti. Sinh vào tháng 5 năm 1895, không xa nơi sinh của U.G., tại bang Andhra Pradesh, miền Nam Ấn Độ, J. Krishnamurti được Annie Besant – Chủ tịch nổi tiếng của Hội Thông Thiên Học – “phát hiện ra”. Bà cùng những người khác trong Hội tin rằng cậu bé Brahmin nhỏ tuổi này chính là “giáo chủ thế giới” mới, hay “guru công nghệ cao”. Họ đưa cậu lên vị trí đứng đầu một tổ chức toàn cầu nhằm truyền bá giáo lý của cậu. Krishnamurti sớm đi khắp thế giới thuyết giảng về tự do cá nhân thông qua sự tỉnh thức, truy vấn phi thành kiến và quan sát sâu sắc về “những gì đang là”. Dường như ông đã trải qua một sự chuyển hóa sâu sắc về tâm–thể vào đầu tuổi ba mươi tại Ojai, California. Không lâu sau đó, ông chính thức (ít nhất là về mặt hình thức) cắt đứt với Hội Thông Thiên Học và Dòng Sao (Order of the Star) – những tổ chức chính quảng bá vai trò “đấng cứu thế” của ông – và bắt đầu sống như một công dân tự do.
Trong nhiều năm, ông sống yên ả, cố vấn riêng cho từng cá nhân, thỉnh thoảng thuyết giảng và tham gia vào công cuộc giáo dục. Cuối những năm 1950, các tác phẩm The First and Last Freedom và Commentaries on Living của ông gây ra một tiếng vang lớn, mang đến một lượng độc giả đông đảo hơn và lan tỏa hơn. Ông bác bỏ mọi vai trò lãnh đạo cũng như mọi nỗ lực thể chế hóa giáo lý của mình – một điều vô cùng đáng kính. Cuối những năm 1960, ông cùng một số người khác thành lập Tổ chức Krishnamurti Foundation quy mô lớn, có trụ sở chính tại Brockwood Park, Anh Quốc. Ngày nay, ông đứng đầu một “tập đoàn tôn giáo” toàn cầu – xuất bản sách và băng ghi âm, điều hành các trường học, và tổ chức các cuộc hội thảo lớn.
Sự tương đồng giữa U.G. Krishnamurti và J. Krishnamurti – theo lời U.G. – là điều ảo tưởng. “Ngoài cái tên,” U.G. nói, “tôi không nghĩ là chúng tôi có điểm gì chung.” Cả hai đều sinh ra trong những gia đình Brahmin thuộc Hội Thông Thiên Học ở miền Nam Ấn; cả hai đều gắn bó lâu dài với cộng đồng Thông Thiên, đặc biệt tại Adyar, Madras – trụ sở thế giới của Hội; cả hai đều dùng ngôn ngữ tương tự khi lên án những giả định thần học và tâm lý đang chi phối cả phương Đông lẫn phương Tây; cả hai đều sống tại cùng các vùng đất trong cùng thời kỳ; và cả hai – dù muốn hay không – đều có một nhóm người theo nhiệt thành, mỗi nhóm tin chắc “người của mình” là độc nhất vô nhị giữa các bậc thầy.
Tôi không biết J. Krishnamurti nghĩ gì (nếu ông có nghĩ) về U.G., nhưng quan điểm của U.G. về ông thì có thể sẽ gây hứng thú cho những ai muốn đối chiếu hai nhân vật độc đáo và quyền năng này. Khi còn trẻ, U.G. được bao quanh bởi những người ngưỡng mộ J. Krishnamurti, và chính ông cũng từng có một sự kính trọng sâu sắc – dù không hoàn toàn suôn sẻ – đối với ông này. Về sau, U.G. nói: “Tôi từng nghĩ ông ấy có thể là người duy nhất thực sự thoát khỏi quá khứ của mình và tìm ra điều mà tôi đang kiếm tìm. Một thời gian, tôi và vợ có đến thăm ông ấy ở Madras. Chúng tôi đã có những cuộc trò chuyện dài và nghiêm túc, nhưng chẳng đi đến đâu. Tôi có cảm giác rằng ông ấy đã nhìn thấy viên đường, nhưng chưa bao giờ nếm thử viên đường đó.”
Dù J. Krishnamurti ở trạng thái nào đi nữa, rõ ràng ông không thể giúp được U.G. Sau “tai ương”, U.G. có cái nhìn rất gay gắt với vị trưởng lão: ông gọi J. Krishnamurti là “kẻ lừa đảo vĩ đại nhất của thế kỷ 20” và là “người truyền bá thứ rác rưởi cổ lỗ sĩ thời Victoria.” Tuy nhiên, ông chưa từng nghi ngờ nhân cách của J. Krishnamurti, mà chỉ thấy rằng ông này đã tự mâu thuẫn với chính những điều mình giảng dạy. “Ông ta lên án các hệ thống rồi lại mở trường thiền, nói về những hệ quả tai hại của sự điều kiện hóa rồi lại điều hành các trường học tiếp tục điều kiện hóa trẻ con, nói về sự giản dị rồi thành lập các tổ chức bất động sản toàn cầu; ông ta nói phải tự mình bước đi nhưng lại lập kế hoạch bảo tồn giáo lý của mình cho hậu thế,” U.G. nói.
Hơn nữa, U.G. cho rằng J. Krishnamurti một cách tinh vi đã dụ dỗ con người tin vào một mục tiêu tâm linh – một mục tiêu có thể đạt được qua các kỹ thuật cụ thể như “quan sát thụ động”, “truy vấn tự do”, “trực nhận”, “hoài nghi”, v.v. Trong khi J. Krishnamurti nói về sự chuyển hóa trong ý thức, thì U.G. phủ nhận hoàn toàn ý niệm về sự chuyển hóa. “Không có gì để chuyển hóa cả, không có cái ‘tâm linh’ nào để cách mạng hóa, và cũng chẳng có thứ ‘tỉnh thức’ nào mà bạn có thể dùng để cải thiện hay thay đổi chính mình,” U.G. nói.