Em đang thế nào vào lúc này – ngay trong khoảnh khắc này? Có phải em đang chịu sự tác động của hoàn cảnh? Đang bị chi phối bởi những cảm giác nơi thân và những ham muốn của giác quan? Hay em đang thư thái, lặng lẽ quan sát thân tâm một cách tỉnh thức và tự do?
Thật dễ dàng để rơi vào những thói quen vô thức, phải không em? Thói quen đồng hóa bản thân với thân, với tâm – những thứ luôn thay đổi. Chúng ta dành phần lớn đời mình để miệt mài phấn đấu cho mọi đòi hỏi của thân tâm, để rồi khi đạt được thì thấy thỏa mãn, còn nếu không thì rơi vào bất an, chán nản, đau khổ. Điều đáng nói là hầu hết mọi người đều chấp nhận điều đó như một sự thật hiển nhiên, chẳng mấy ai dừng lại để tra vấn, để thật sự suy ngẫm: ta đang sống vì điều gì? Tại sao ta lại sống như thế? Và liệu có con đường nào khác ngoài vòng lặp vô tận ấy?
Thế là con người dần trở thành nô lệ – của hoàn cảnh, của những thói quen và những ham muốn tưởng chừng rất đỗi tự nhiên của tâm. Nhưng điều đó chẳng có gì đúng hay sai, suy cho cùng tất cả đều là biểu hiện của sự sống vĩ đại đang tuôn chảy trong mọi hình thái của nó. Chỉ là… em có muốn sống cả đời mà không biết mình là ai, không biết mình đang chạy theo điều gì, cứ mãi trôi dạt trong những trạng thái bất tận của tâm, để rồi luôn thấy bất an, sợ hãi và trống rỗng? Hay em muốn sống một đời tỉnh thức, sống với sự thật về chính mình – và nhờ đó, không còn gì có thể khiến em tổn thương hay sợ hãi nữa?
Nếu em chọn sống một đời tỉnh thức, thì điều đầu tiên, và có lẽ quan trọng nhất, là hãy luôn ghi nhớ trong tận đáy lòng mình rằng: không có điều gì quan trọng hơn sự tỉnh thức. Đó không phải là một điều để học, để đọc, để nghe qua cho biết. Nó phải là điều em luôn ôm giữ, luôn trăn trở và hướng đến với tất cả nhiệt tâm – giống như một chiếc gai nhọn cắm vào chân mà mỗi bước đi đều khiến em đau buốt, khiến em không thể nào quên được nó. Nó phải trở thành hơi thở, là cuộc sống của em, là chính em – chứ không phải một điều gì đó tách biệt để em có thể “thực hành” như học tập, thể thao, hay thiền định.
Và em không cần phải đọc thêm bất cứ cuốn sách nào, cũng không cần tìm đến những tri thức cao siêu. Chỉ cần một điều duy nhất – vô cùng giản dị mà thâm sâu: quan sát thân tâm.
Mỗi phút, mỗi giây, hãy lặng lẽ quan sát mọi chuyển động của thân, mọi phản ứng và đòi hỏi của tâm – và thấy rõ: em không phải là chúng. Cái thấy ấy, nếu đủ chân thật, đủ sâu, sẽ khiến những trói buộc của thân tâm dần dần rơi rụng. Thân trở nên nhẹ nhõm, an tĩnh. Tâm trở nên lặng lẽ, trong sáng. Và như mặt nước không còn một gợn sóng, ánh trăng của sự thật sẽ dần hiện ra, không từ đâu khác, mà phản chiếu lên chính mặt hồ tâm thức ấy. Khi ấy, em sẽ thấy mình.
Em không cần phải xác định mình là ai. Chỉ cần mỗi khoảnh khắc quay vào bên trong, lặng lẽ quan sát và biết rằng: cái gì có thể được biết thì không phải là em. Mọi thứ sẽ tự rơi rụng. Và khi mọi hình ảnh về cái “tôi” đều được tháo xuống, chính em sẽ hiển lộ.
Hãy ghi nhớ điều này: “Bất cứ điều gì em biết – thì em không phải là điều đó.” Nếu trong dòng chảy cuộc sống, em vẫn còn bị cuốn theo tâm thức, hãy tập quan sát nó trong ánh sáng của pháp quán nhà Phật: “Quán tâm vô thường”. Chỉ cần thấy được rằng tâm luôn thay đổi, thì em sẽ không còn bám víu, không còn sợ hãi, không còn coi nó là thật nữa.
Chính vì ta đồng hóa mình với tâm, nên ta thường xem mọi trạng thái của tâm là quan trọng, là nghiêm trọng, là đầy ý nghĩa. Nhưng nếu em chỉ quan sát, chỉ thấy biết sự vô thường của nó, thì tâm ấy sẽ mất đi quyền lực. Nó không còn điều khiển em nữa. Nó trở về đúng vai trò của nó, một phần tự nhiên của cuộc sống, nhưng không còn trói buộc em như trước.
Và rồi, điều quan trọng nhất sẽ không còn là những nỗi đau, những biến cố, những mất mát hay hiểu lầm nữa… mà chỉ còn lại một điều thôi: sự tỉnh thức. Ngay cả trong khoảnh khắc em trở dạ khi sinh con, khi em đang vật lộn với cơn đau mà có lẽ cả đời này anh cũng chẳng thể nào hiểu hết, điều cần thiết nhất không phải là những lời an ủi hay vỗ về. Mà là có thể hiện diện bên em – bằng sự tĩnh lặng của tâm, bằng sự có mặt trọn vẹn và vững chãi của ý thức. Vì anh biết, và em rồi cũng sẽ thấy: rằng chỉ có điều ấy mới thực sự chữa lành được mọi tổn thương, mọi nỗi sợ hay bóng tối của cuộc đời.
Anh mong những điều anh nói không quá trừu tượng để khiến em khó hiểu, cũng không quá đơn giản để khiến em xem nhẹ. Tất cả chỉ là vài câu chữ – nhưng bên trong nó là cả đời sống của anh, là tất cả những gì anh đã nếm trải, đã thấy, đã nhận ra. Hãy sống cùng điều ấy, nếm trải nó theo cách của riêng em. Bởi chỉ một lần chạm mặt với sự thật cũng đủ để hoá giải mọi hoài nghi, đủ để nâng em đứng dậy, đủ để dẫn em đi qua cả bão giông mà lòng vẫn an nhiên. Nếu chưa thể, thì mong sự hiện hữu của anh, trong những dòng này, cũng có thể là một điểm tựa để em tin vào con đường mình đang đi.
Có thể rồi đây, vẫn còn nhiều thói quen, tập khí vô thức nơi thân; vẫn còn những dục vọng, tham cầu, trói buộc nơi tâm, có thể vở kịch nhân sinh sẽ luôn kéo em đi và trầm luân với đủ nỗi bi hài trong đó… Nhưng một khi em đã thấy biết mọi thứ trong em – và ý thức được rằng em không phải là những thứ ấy, thì em sẽ luôn có thể bình tâm đón nhận và đi qua tất cả. Bởi khi đó, em đã biết: Em chính là Sự Tỉnh Thức!
❁ ❁ ❁