Mùng Mười tháng Ba, những bước chân lại nối dài về đất Tổ. Không ai quen biết ai, nhưng ai cũng mang trong lòng một điều gì đó chung – một nén nhang, một lời khấn, và một nỗi nhớ lặng lẽ không thể gọi tên.
Người lớn nắm tay con, con dìu cha mẹ, có người lại đi một mình, nhưng tất cả đều hướng về một nơi, cùng một lý do. Họ sẵn sàng chịu đựng cái nóng, cái đông, chờ đợi trong dòng người dài bất tận, chỉ để cúi đầu trước điện thờ, thắp lên một nén nhang tưởng nhớ, để nhắc nhở bản thân về cái ơn sinh thành từ những ngày đầu tiên chưa có chữ “Đất Nước”.
Con đường lên đền Hùng quanh co, bụi đỏ bám gót. Chen chúc, mệt, mưa. Nhưng lạ lắm, ai cũng chịu được. Không ai cau có. Như thể, lòng người khi đi về phía tổ tiên, tự khắc sẽ nhẹ bớt những điều phiền muộn.
Thế rồi, ở một nơi khác, có những tiếng chép miệng, lắc đầu:
– “Sao phải cố đi ngày này để chen nhau làm gì?”
– “Ở nhà đi chơi chỗ khác cho khỏe.”
Những người nói vậy có lẽ quên mất, hay chưa bao giờ thử hiểu, rằng với những ai đến đây, việc có mặt ở đền Hùng không chỉ là một chuyến đi chơi. Đó là hành trình về Nguồn, là cách để trái tim mình gần hơn với lịch sử, với máu thịt tổ tiên.
Một nén nhang không chỉ là hương khói mà là lòng thành, là ký thác bao điều với đất trời, là tự nhắc mình rằng mình sinh ra từ đâu, lớn lên nhờ ai.
Người ta bảo ở nhà cho khỏe, nhưng rồi cũng chính họ, có khi chẳng ngại chen chúc giữa những bãi biển đông nghịt, giẫm lên nhau vì một tấm vé concert, hay xếp hàng dài hàng tiếng đồng hồ chỉ để vào một sân vận động chật ních hoặc một khu vui chơi. Người ta có thể ngất xỉu giữa đám đông để chờ một trận bóng, có thể đội mưa đội nắng vì một thần tượng hay những ngày săn sale, nhưng lại cau mày khi thấy đồng bào mình đổ về đền Hùng để nhớ ơn tiên tổ.
Không ai trách họ. Mỗi người đều có cách sống riêng. Chỉ là, nếu không đi, đừng cười người đi. Nếu không tin, cũng đừng mỉa mai lòng tin của kẻ khác. Vì trong xã hội này, khi mọi thứ chạy vội, khi lòng người dần lạc lõng, thì việc ai đó còn nhớ về cội nguồn, còn dành chút thời gian, chút tâm sức để trở về, là điều đáng trân trọng vì họ đang gìn giữ một giá trị thiêng liêng mang ý nghĩa với toàn thể dân tộc.
Nhưng dù sao đa phần người Việt mình cũng hay lắm. Làm ăn cực khổ, lam lũ quanh năm, nhưng cứ đến mùng Mười tháng Ba là dọn lòng để nhớ. Nhớ bằng cách về đền Hùng. Nhớ bằng một nén nhang đặt lên bàn thờ tổ tiên ở nhà. Nhớ bằng một niệm biết ơn âm thầm trong tâm thức. Nhớ bằng câu chuyện kể cho con nghe về bọc trăm trứng, về Lạc Long Quân và Âu Cơ. Mấy điều ấy tuy xưa, nhưng chưa bao giờ cũ, và nếu không còn ai nhắc, thì sẽ mất thật.
Một dân tộc không mất đi vì nghèo đói. Không biến mất vì bom đạn. Mà tan rã, âm thầm, khi con cháu không còn thấy cần phải nhớ. Khi họ nói: “Có gì đâu mà phải đi, phải nhớ?” thì chính lúc ấy, trong lòng dân tộc, đã vỡ ra một vết nứt.
Giỗ Tổ là ngày để mỗi người, dù đang ở đâu, cũng lặng lại một chút mà trở vào phía trong – nơi ký ức còn vẹn nguyên hình dáng quê hương, dáng hình đất mẹ. Nghĩ về những bậc tiền nhân đã lấy chính cuộc đời mình để đắp lên dải đất hình chữ S. Nghĩ về hai tiếng “Việt Nam” – không chỉ là thanh âm, mà còn là máu và nước mắt chưa bao giờ kịp ráo.
Khi chúng ta ngẩng cao đầu tự hào là con Rồng cháu Tiên, thì cũng phải biết cúi đầu tri ân những người đã hóa thân vào đất này, để giúp giấc mơ dân tộc được tiếp nối.
Thế nên, nếu ai hỏi: “Đi đền Hùng làm gì?”, “Nhớ về đền Hùng làm gì?”
Chỉ cần trả lời: “Để còn thấy mình là người Việt Nam.”